WCAG helpt websites bruikbaar te maken voor mensen die bijvoorbeeld slecht zien, niet met een muis werken of informatie anders verwerken. Je leest welke eisen en ontwerpkeuzes daarbij een rol spelen, van toetsenbordbediening en contrast tot formulieren en alternatieve teksten.

Wat WCAG zegt over de toegankelijkheid van websites

WCAG betekent Web Content Accessibility Guidelines. Je vindt hier internationale richtlijnen voor digitale toegankelijkheid. Denk aan mensen die blind zijn, slechtziend, kleurenblind, doof, moeite met bewegen of cognitieve beperkingen hebben. Vier basisprincipes dus: waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust. Dat laatste betekent bijvoorbeeld dat schermlezers snappen wat er op de webpagina staat.

Je ziet drie niveaus: A, AA, AAA. AA is meestal het uitgangspunt, dat is dus A plus extra eisen daarbovenop. De nieuwste versie, WCAG 2.2, haalt wat punten extra aan: dingen als zichtbare toetsenbordfocus, hoe groot een aanraakvlak moet zijn of inloggen op een toegankelijke manier. Welke versie je wettelijk moet volgen, is afhankelijk van de regels waaraan je organisatie zich moet houden. EN 301 549 is hierbij vaak een schakel. Kijk dus niet alleen naar een WCAG-label, maar check ook altijd de versie en wat het onderzoek precies heeft meegenomen.

Niet iedere organisatie heeft dezelfde wettelijke verplichting. Gemeentes, diensten van de overheid: daar spelen specifieke regels. Heb je een webshop of bied je digitale diensten aan? Vanaf 28 juni 2025 gelden extra Europese eisen, met uitzonderingen en afhankelijk van de situatie. Technisch onderzoek laat concrete knelpunten zien, maar is nog geen juridisch oordeel.

Een website bedienen met alleen het toetsenbord

Misschien kan jij gewoon met je muis klikken, maar dat geldt niet voor iedereen. Voor veel mensen is Tab, Enter, Shift+Tab of zelfs een enkele knop op een hulpmiddel onmisbaar. Elk interactief onderdeel hoort dus met het toetsenbord bereikbaar te zijn, zoals knoppen, links, menu’s, dialogen en videospeler-controls.

De volgorde waarin je met Tab werkt, moet logisch zijn: zoals je het op de pagina ziet. Tab verder, Shift+Tab terug. De focus zelf: maak die altijd goed zichtbaar (contrast, markering). Haal de standaardstijl niet zomaar weg zonder een alternatief. Te vaak laten menu’s zich bijvoorbeeld alleen via hover openen, probleem, want zonder muis kom je er niet. Of een dialoogvenster dat opent, maar waar de focus achterblijft op een knop verderop, onduidelijk voor de gebruiker.

Test dit gewoon zelf. Handmatig. Muis wegleggen, focussen op Tab, pijltjes en Enter. Kijk of je alles kunt bereiken, of je ziet waar je focus staat, en of je nergens vastloopt. Maak bijvoorbeeld een ‘skip to main content’-link. Die moet direct zichtbaar worden als je hem gebruikt. Gebruik voor interactie liefst zuivere HTML-knoppen of -links. Ga je eigen componenten uitvinden, let dan extra op toetsenbordtoegankelijkheid, daar gaat het snel mis.

Kleurcontrast en informatie die niet alleen van kleur afhangt

Kleur alleen is niet genoeg. Veel mensen zien kleuren anders of hebben minder scherpte. WCAG 2.2 AA noemt een minimumcontrast van 4,5:1 voor gewone tekst en 3:1 voor grote tekst (meestal groter dan 18pt, of 14pt vet). Ook randen van invoervelden en belangrijke grafische elementen moeten doorgaans minimaal 3:1 contrasteren met de achtergrond.

Wat er op je beeldscherm goed uitziet, is op een andere plek of in fel licht soms lastig leesbaar. Meet het exacte contrast met een tool, gok er niet op. Let bij tekst over afbeeldingen of verloopjes extra op, het contrast wijzigt per achtergrond. Je kunt kiezen voor een effen kleurvlak achter tekst of een dikke overlay als het kritisch is. Een grafiek die alleen met kleur de reeksen onderscheidt, gaat mis voor sommige mensen. Los het op met labels, arceringen, of verschillende lijnen (en niet alleen kleurverschil!).

Randen van foutvelden: Maak het niet alleen maar rood. Voeg tekst toe, pictogram, wat past, zodat iedereen snapt dat er iets mis is. Test kleurencombinaties eventueel met kleurensimulatie, maar dat is geen vervanger voor gebruikerstesten door echte bezoekers.

Alternatieve teksten voor afbeeldingen en iconen schrijven

Zonder beschrijving voegt een afbeelding niks toe voor schermlezers. Vul dus altijd de alt-tekst in wanneer een afbeelding informatie geeft. Die tekst hangt af van de context: bij een productfoto telt de naam of uitvoering, bij een infographic zijn alleen de cijfers en trends belangrijk. Geen eindeloze details als het niet nodig is, bij een foto van een collega telt meestal alleen de naam en functie.

Is een afbeelding puur voor de sfeer? Geef dan een lege alt-tekst (alt=""), dan slaat de schermlezer die over. Laat het attribuut niet weg, anders hoor je de bestandsnaam. Een icoon in een knop (denk aan winkelwagen) moet een naam geven aan die knop, niet alleen het beeld. De tekst voor een link hangt af van de functie, verwijst het naar een product, noem het product. Verwijst het naar een actie, beschrijf de actie.

‘Afbeelding van...’ toevoegen is zelden zinvol. Verwerk geen zoekwoorden alleen voor SEO. Vraag jezelf: als iemand de afbeelding niet ziet, welke info mist hij dan? Schrijf alleen die info op. Maak afspraken binnen je team voor productfoto’s, banners en iconen, zodat alt-teksten niet ontbreken of per pagina verschillen.

Toegankelijke formulieren met duidelijke labels en foutmeldingen

Formulieren zijn voor veel mensen een struikelblok. Alles valt of staat met duidelijke labels, zowel zichtbaar als technisch gekoppeld aan het veld. Een placeholder in een veld verdwijnt zodra je typt, dus reken daar niet op voor instructie of label. Zet uitleg over bijvoorbeeld het verwachte formaat naast, boven of onder het veld. Koppel het altijd aan het invoerveld, anders missen schermlezers het.

Geef met tekst aan welke velden verplicht zijn. Een rood sterretje, zonder uitleg, is niet genoeg. Communiceer duidelijke foutmeldingen: "E-mailadres ontbreekt een @-teken" helpt meer dan "Er is een fout". Plaats de melding bij het juiste veld en maak het mogelijk om fouten snel terug te vinden, liefst met een samenvatting bovenaan én automatisch gefocust na een fout.

Laat ingevulde gegevens staan na een foutmelding; alles opnieuw invullen is veel werk, zeker op mobiel. Automatische validatie is handig, maar geef mensen de tijd om hun invoer te verbeteren. Leg mensen niet lam met meteen blokkerende meldingen terwijl ze nog tikken. Regelmatig vergeten organisaties handmatige tests van hun formulieren, vergeet dat niet, zeker bij nieuwe versies.

Koppen, HTML en schermlezers: maak de structuur herkenbaar

Je ziet niet altijd wat een schermlezer hoort. Maak daarom de opbouw van de webpagina helder met koppen die logisch genummerd zijn: h1 bovenaan, daaronder h2, zo verder. Kies het kopniveau op inhoud, niet op uiterlijk. CSS kan het lettertype aanpassen zonder de HTML-structuur te veranderen.

Andere HTML-elementen hebben ook betekenis. Een <button> is een knop, een <a> is een link, <ul> maakt duidelijk dat iets een lijst is. Maak het niet alleen visueel duidelijk, maar kies het juiste element. Vaak lijkt iets op een kop of knop, maar is dat technisch niet; dan werkt navigeren traag en lopen bezoekers sneller vast.

Links: geef een duidelijke linktekst mee, zoals ‘Openingstijden bekijken’, geen ‘Klik hier’. Gebruik landmarks voor navigatie, hoofdinhoud, footer, maar geef ze unieke namen als ze verschillen. Tabellen: gebruik die voor data, niet voor indeling. Definieer kolom- en rijkoppen. Controleer de structuur met een schermlezer of browser-hulpmiddel, niet alleen met je ogen. Dan snap je pas echt of alles goed leesbaar is voor iedereen.

Leesbare websites op mobiel, bij inzoomen en met beweging

Je bezoekers zitten niet allemaal achter een groot beeldscherm. Soms vergroten ze de tekst tot tweehonderd procent, soms scrollen ze op mobiel. De website moet dan nog steeds bruikbaar blijven. Zeker: inhoud mag niet wegvallen, knoppen moeten zichtbaar en bereikbaar blijven. Soms is horizontaal scrollen niet erg, bijvoorbeeld bij een brede datatabel, maar in de meeste gevallen moet tekst automatisch teruglopen bij inzoomen.

Kijk ook naar volgorde van de content: een vaste balk of popup kan op mobiel ineens een knop bedekken. Dat merk je pas als je verschillende apparaten test. Aanraakdoelen? Maak die groot genoeg. Knoppen met extra ruimte om aanklikken te vergemakkelijken werken vaak beter, zolang naam en actie duidelijk zijn.

En beweging? Voor sommige mensen kan animatie storend of zelfs ziekmakend zijn. Laat automatisch bewegende sliders of video’s stoppen, of bied pauzeknoppen. Respecteer ‘verminder beweging’ als de bezoeker die optie heeft aangezet op z’n apparaat. Bied altijd een rustig alternatief als informatie uit animatie komt. Test dus zeker op verschillende schermen, zoomniveaus en voorkeursinstellingen. Alleen op een standaard desktop testen is echt niet genoeg.

WCAG testen en toegankelijkheid bij wijzigingen bewaken

Een automatische check pikt fouten op als missende alt-teksten, maar laat veel ongemerkt liggen. Software weet niet of een foutmelding logisch is, of de toetsenbordvolgorde klopt, of een schermlezer begrijpt wat er gebeurt. Dus combineer altijd een script of tool met handwerk, en het liefst met tests door mensen die hulpmiddelen gewend zijn.

Voordat je start: bepaal welke pagina’s en onderdelen je onderzoekt. Met alleen de homepage weet je niets over formulieren, checkouts, inlogprocessen of foutpagina’s. Kijk naar veelgebruikte sjablonen, processen zoals bestellen of betalen, en koppel bevindingen aan specifieke elementen en WCAG-criteria. Noteer wat er écht misgaat en waar het proces stopt, ook bij kleinere blokkades. Die kunnen zich opstapelen tot ondoenlijkheid.

Toegankelijkheid vraagt onderhoud. Een nieuw thema, een plugin of een bijsturingsronde kan eerdere oplossingen ongedaan maken. Koppel controles aan afspraken in ontwerp, CMS-invoer en development. Denk bijvoorbeeld aan checks op knoppen, focus, foutafhandeling, contrast. Een toegankelijkheidsverklaring meldt wat er opvalt en wat je eraan doet, maar neem bevindingen op in het beheer, anders verandert er nooit iets blijvend. En test ook ná je aanpassingen.